دانمارکیها چگونه میآموزند که این گونه همدل باشند؟
در سیستم آموزش دانمارک یک برنامه ملی اجباری با نام “قدم به قدم” وجود دارد که از پیشدبستانی اجرا میشود. در این برنامه به بچهها تصاویری از کودکان با عواطف مختلف نشان داده میشود: غم، ترس، عصبانیت، ناامیدی، شادی و … بچهها درباره این کارتها صحبت و احساس کودکان داخل تصاویر را بیان میکنند و میآموزند که به احساسات خود و دیگران معنا ببخشند. آنان همدردی، حل مسئله، خودداری و خواندن احساسات چهره را یاد میگیرند. یکی از ضروریات برنامه این بود که مجریان برنامه و کودکان درباره عواطفی که مشاهده میکنند، قضاوت نکنند و به جای آن این احساسات را صرفاً بشناسند و به آنها احترام بگذارند. کتکیت برنامهای دیگر است که محبوبیتی روزافزون داشته است.
این برنامه برای ارتقای آگاهی عاطفی همدلی و تمرکز بر روی بیان تجربهها، افکار، احساسات و حواس ساخته شده است. در این برنامه ابزاری چون کارتهای تصاویر چهره برای اندازهگیری سنجش شدت عواطف و تصاویری از بدن به کار رفته است که در آن شرکتکنندهها میتوانند نمود فیزیکی و نواحی مربوط به عواطف را نقاشی کنند. ابزاری دیگر نیز به نام دایره من وجود دارد که کودکان تصویر دوستان، اعضای خانواده، صاحبان مشاغل و غریبهها را در قسمتهای مختلف دایره میکشند و این کار به تلاش آنها برای درک دیگران کمک میکند.
مؤسسه مری نیز تأثیری بسزا بر روی آموزش همدلی در مدارس داشته است. مری، شاهزاده و ملکه آینده دانمارک، خالق برنامه ضد قلدری است که در کل کشور اجرا میشود. “ضد قلدری” برنامهای است که در آن کودکان سه تا هشت ساله درباره قلدری کردن و آزار و اذیت صحبت میکنند تا بتوانند نسبت به یکدیگر رفتاری با ملاحظهتر داشته باشند. این برنامه نتایجی مثبت به همراه داشته است و بیش از ۹۸ درصد معلمها آن را به مؤسسات دیگر نیز پیشنهاد میکنند.
نمونهای از آموزش همدلی در دانمارک که کمتر به چشم میآید ترکیب کودکان با تواناییها و ضعفهای متفاوت با یکدیگر است. به دانش آموزانی که از نظر تحصیلی قویترند آموزش داده شده است تا در کنار ضعیفترها باشند، خجالتیترها در کنار اجتماعیترها و … . این کار با ظرافت انجام میشود. معلم به مرور زمان با دانشآموزان آشنایی پیدا میکند و مطابق با شناختی که نسبت به آنها پیدا کرده است جای آنان را در کلاس مشخص میکند. هدف از انجام این کار این است که دانشآموزان ببینند که همه دارای یک سری ویژگیهای مثبتند و به یکدیگر کمک کنند تا به مرحله بعدی برسند. یک نابغه ریاضی ممکن است در بازی فوتبال افتضاح باشد و برعکس. این سیستم موجب تقویت همیاری، کار تیمی و احترام میان آنها میشود.
تحقیقات نشان میدهد شیب نمودار یادگیری هنگام آموزش به دیگران بسیار بیشتر میشود. دانشآموزانی که به دیگران آموزش میدهند برای درک مطالب بیشتر تلاش میکنند و آن را دقیقتر به یاد میآورند و از آن به طوری مؤثرتر استفاده میکنند، اما آنها باید تلاش کنند تا دیدگاه دیگر دانشآموزان را به مسائل نیز درک کنند تا بتوانند به آنان در قسمتهایی که برایشان دشوار است کمک کنند. توانایی توضیح یک مسئله پیچیده به دیگری کاری ساده نیست، اما مهارتی بسیار ارزشمند است.
همان طور که آیبن در طول دوران تدریسش مستقیماً شاهد آن بوده است، این نوع مشارکت و همدلی رضایت و خوشحالیای عمیق برای کودکان در پی دارد
بنابراین، شاید اصلاً جای تعجب نباشد که همدلی یکی از عوامل بسیار مهم در پرورش رهبران، کارآفرینان، مدیران و تجارتهای موفق به شمار میرود. همدلی باعث کاهش قلدری و افزایش ظرفیت ما برای بخشش است و بر روی بهبود روابط و اتصال اجتماعی بسیار تأثیرگذار است. همدلی کیفیت روابط معنادار را بهبود میبخشد و همان طور که میدانیم این روابط یکی از عوامل مهم در درک ما از خوشبختی است. ثابت شده است نوجوانانی که احساس همدلی را در خود پرورش دادهاند، موفقترند زیرا نسبت به همسن و سالان خودشیفتهشان هدفمندتر هستند. اگر فکر کنید، میبینید که منطقی است. افراد موفق به تنهایی وارد عمل نمیشوند؛ همه ما برای دستیابی به نتایج مثبت در زندگی نیازمند حمایت دیگران هستیم.
شاید با تمرکز بر روی آموزش فعالانه همدلی به کودکان خود همچون دانمارک، بتوانیم بزرگسالی شادتر در آینده پرورش دهیم.
نکاتی برای همدلی
سبک همدلی خود را بشناسید
برخی سؤالاتی که باید از خود بکنید و دربارهاش گفتوگو کنید:
- همدلی برای من چه مفهومی دارد؟
- همدلی برای همسرم چه مفهومی دارد؟
- در چه بخشهایی از این مفهوم با هم توافق داریم و در کدام قسمتها تفاهمی نداریم؟
- باورهای اساسی ما چه چیزهایی است؟
- من تا چه اندازه خود و دیگران را قضاوت میکنم؟ همسرم چقدر دیگران را قضاوت میکند؟
- سبک حرف زدنمان چگونه این را منعکس میکند؟
- چگونه میتوانیم سبک حرف زدنمان را اصلاح کنیم تا همدلیای بیشتر و قضاوتی کمتر انتقال دهیم؟
به یاد داشته باشید که این کاری راحت نیست اما با تمرین، مهارتی بیشتر کسب میکنید. بکوشید در آغاز به حرفهای خودتان گوش دهید تا ببینید چقدر درباره دیگران حرف میزنید و سپس به شیوههای جایگزین ابراز خودتان که دارای همدلی بیشتر است بیندیشید.
به یاد داشته باشید کودکان رفتار شما را منعکس میکنند. به همسر خود نیز کمک کنید همین کار را انجام دهد.
دیگران را درک کنید
به جای سرزنش دیگران برای درک کردن آنها تمرین کنید اگر متوجه شوید که چقدر در حال قضاوت دیگرانید و با گذاشتن خودتان جای آنان و یافتن دلیلی برای دفاع از آنها میتوانید تفاوتی بسیار بزرگ ایجاد کنید. حیرتزده میشوید. این تمرین حس همدلی به معنای واقعی است.
به عواطف دیگران توجه کنید و آنها را بشناسید
به کودک خود کمک کنید بی آنکه در معرض قضاوت شما قرار گیرد، همانطور که در حال تجربه عواطف خود ،است به احساسات دیگران نیز توجه کند. «سالی عصبانی بود؟ چرا؟ چه اتفاقی افتاد؟ درباره چیزی که اتفاق افتاد چه فکری میکنی؟» نه این که بگویید او نباید عصبانی میشد و آن کار را انجام میداد.»
بخوانید بخوانید بخوانید
مطالعات نشان میدهد خواندن برای بچهها میزان همدلی را در آنان به طرزی چشمگیر افزایش میدهد. صرفاً کتابهای شاد را برای آنان نخوانید، بلکه کتابهایی را انتخاب کنید که شامل تمامی عواطف از جمله عواطف منفی و ناراحت کننده هم باشد. روبه رو شدن با واقعیت، حتی در کودکی، صادقانه و اصیل است و ثابت شده است که به شدت حس همدلی را تقویت میکند.
روابط معنادارتان را بهبود بخشید
بکوشید از همدلی برای ترمیم برخی از روابطتان استفاده کنید. ثابت شده است که قطع روابط باعث آسیبهای جسمی و روانی میشود. همدلی و بخشش دقیقاً ناحیهای یکسان را در مغز فعال میکند بدین معنا که هرچه مهارت همدلی در شما تقویت شده باشد، راحتتر میبخشایید و بخشوده میشوید. روابط معنادار در حیطه دوستان و خانواده مهمترین عوامل تعیینکننده شادی حقیقیاند، حتی بیش از داشتن ثروت فراوان.
- انتقادپذیر باشید
سعی کنید شنونده بهتری باشید و از نشان دادن وجه آسیبپذیر خود نترسید. این مهمترین کاری است که برای برقراری ارتباط میتوانیم انجام دهیم. گوش کنید، کنجکاو باشید منعکس کنید و از استعارهها برای پاسخهای محبتآمیز استفاده کنید.
به دنبال همدلی در دیگران باشید
اطراف خود را با دوستان و اقوامی پر کنید که خواستار تمرین همدلی و مهربانی باشند. مادران و والدینی که به تازگی صاحب فرزند شدهاند کسانی هستند که از این کار شما بسیار بهره میبرند.
از کتاب "راز شادی والدین دانمارکی"