علل لجبازی در کودکان
رشد استقلال‌طلبی
کودکان در روند رشد خود به دنبال تجربه کردن دنیای اطراف و کشف توانایی‌های شخصی‌شان هستند. آن‌ها دوست دارند خودشان تصمیم بگیرند و در برابر دستورات و محدودیت‌هایی که احساس کنند آزادی‌شان را محدود می‌کند، مقاومت نشان می‌دهند. به همین دلیل، بسیاری از کودکان در این مرحله از رشد، تلاش می‌کنند تا نظرات و اراده خود را اعمال کنند معمولا این بخش، در حدود سن سه سالگی و در پی کشف هویت خود رخ می‌دهد.
جلب توجه والدین
برخی کودکان زمانی که احساس کنند توجه کافی از والدین دریافت نمی‌کنند، برای جلب توجه، دست به رفتارهای لجبازانه می‌زنند. حتی اگر این توجه به شکل منفی باشد (مثلاً والدین با عصبانیت به رفتار آن‌ها واکنش نشان دهند یا آن‌ها را دعوا و یا حتی تنبیه کنند)، باز هم کودک از این طریق احساس دیده شدن می‌کند و به همین دلیل، این رفتار ممکن است در او تقویت شود.
احساس نادیده گرفته شدن
کودکانی که احساس کنند صدایشان شنیده نمی‌شود، ممکن است برای ابراز خود از رفتارهای لجبازانه استفاده کنند. آن‌ها ممکن است احساس کنند که نظراتشان مهم نیست یا والدین به نیازهایشان بی‌توجه هستند. در چنین شرایطی، مقاومت و مخالفت با دستورات می‌تواند راهی برای ابراز نارضایتی‌شان باشد.

خستگی و گرسنگی
کودکان مانند بزرگسالان وقتی خسته یا گرسنه هستند، تحریک‌پذیرتر شده و ممکن است زودتر از حالت عادی عصبانی شوند یا لجبازی کنند. خواب ناکافی، فعالیت بیش از حد، یا تأخیر در وعده‌های غذایی می‌تواند بر رفتار آن‌ها تأثیر بگذارد و باعث افزایش نافرمانی شود.
مشاهده و تقلید از محیط
کودکان به شدت از والدین و اطرافیان خود تقلید می‌کنند. اگر در محیط خانواده رفتارهای مقاومتی یا بحث‌های طولانی رایج باشد، کودک نیز این الگو را یاد گرفته و در تعامل با دیگران به کار می‌گیرد. هم‌چنین، اگر کودک ببیند که یکی از والدین در برابر خواسته‌های دیگران سرسختی نشان می‌دهد، او نیز ممکن است این رفتار را در تعاملاتش تقلید کند.

احساس ناامنی یا استرس
کودکانی که در محیطی پرتنش زندگی می‌کنند، ممکن است برای کنترل موقعیت، رفتارهای لجبازانه از خود نشان دهند. تغییرات بزرگی مانند ورود فرزند جدید به خانواده، تغییر مدرسه، تغییر محل زندگی، از دست دادن فرد مهم زندگی یا اختلافات خانوادگی می‌تواند باعث ایجاد احساس ناامنی در کودک شود و او را به رفتارهای مقاومتی سوق دهد.

نبود قوانین مشخص و یکسان
اگر والدین قوانین متناقضی را اعمال کنند، کودک گیج می‌شود و ممکن است برای آزمودن مرزهای والدین، لجبازی کند. به عنوان مثال، اگر یک روز به او اجازه داده شود که دیرتر بخوابد و روز بعد برای همان کار تنبیه شود، کودک نمی‌داند چه انتظاری از او دارند و این موضوع می‌تواند رفتارهای لجبازانه را افزایش دهد.
راهکارهای عملی برای والدین

برقراری ارتباط مؤثر
به جای اینکه مستقیماً به کودک دستور دهید، با او گفت‌وگو کنید و دلایل قوانین و انتظارات خود را توضیح دهید. به جای جملات منفی مانند “اگر اسباب‌بازی‌هایت را جمع نکنی، تنبیه می‌شی”، از جملات مثبتی چون “اگر اسباب‌بازی‌هایت را جمع کنی، بعدش می‌تونیم داستان بخونیم” استفاده کنید.
ارائه گزینه‌های محدود
به جای اینکه کودک را مجبور به انجام یک کار کنید، به او دو گزینه بدهید. مثلاً به جای اینکه بگویید “این لباس را بپوش”، بگویید “دوست داری این لباس قرمز را بپوشی یا آبی؟” این کار باعث می‌شود کودک احساس کند روی زندگی‌اش کنترل دارد و کمتر لجبازی کند.
الگوی مناسبی باشید
کودکان از رفتار والدین یاد می‌گیرند. اگر والدین هنگام عصبانیت واکنش‌های شدیدی نشان دهند، کودک نیز این شیوه را تقلید خواهد کرد. والدین باید در برخورد با کودک آرامش داشته باشند و نحوه مدیریت احساساتشان را به او آموزش دهند.

استفاده از تقویت مثبت
وقتی کودک رفتار مثبتی انجام می‌دهد، او را تحسین کنید. این تحسین باید مشخص و متناسب با رفتار او باشد. مثلاً بگویید: “خیلی خوبه که اسباب‌بازی‌هات رو جمع کردی! این نشون می‌ده که مسئولیت‌پذیر هستی.” این روش انگیزه کودک را برای رفتارهای مثبت افزایش می‌دهد. از جملاتی چون “دختر خوبی بودی، چون اتاقت رو مرتب کردی” یا “پسر خوبی بودی چون همه غذات رو خوردی” شدیدا بپرهیزید و فقط درباره کاری که انجام شده صحبت کنید. برای مثال بگویید “این‌که اتاقت رو مرتب کردی خیلی خوبه، حالا هرچی بخوای رو زودتر پیدا می‌کنی”
تعیین مرزهای مشخص و قاطعانه
کودکان به مرزهای مشخص و ثابت نیاز دارند. والدین باید قوانین را به طور واضح و یکسان اعمال کنند تا کودک بداند چه انتظاری از او دارند. اگر قانونی وضع می‌شود، باید پیامدهای طبیعی یا قرادادی آن نیز اعمال شود. اگر کاری از نظر شما نادرست است، همیشه و همه جا باید این‌گونه باشد، و وضع و اجرای قوانین نباید به حال و روز والدین و حوصله آن‌ها وابسته باشد.
عدم مقابله مستقیم با کودک
در لحظاتی که کودک لجبازی می‌کند، والدین نباید وارد بحث و جدل شوند. بهتر است در آن لحظه صبور باشند و بعد از آرام شدن کودک، درباره احساساتش با او صحبت کنند. گاهی نادیده گرفتن رفتار لجبازانه در لحظه می‌تواند مؤثر باشد.
ایجاد برنامه منظم روزانه
داشتن یک برنامه منظم برای خواب، غذا خوردن و فعالیت‌ها می‌تواند استرس کودک را کاهش دهد و از بروز لجبازی جلوگیری کند. کودکان وقتی بدانند چه انتظاری از آن‌ها می‌رود، آرامش بیشتری خواهند داشت.
در نظر گرفتن خواب‌آلودگی و گرسنگی کودک
علایم گرسنگی یا احتیاج به خواب در هر کودکی مشخص و متفاوت است. این علایم را شناسایی کنید و وقتی کودک شروع به لجبازی می‌کند، آن‌ها را بررسی کنید تا مطمئن شوید علت بدخلقی او یکی از این دو مورد نیست.
آموزش مهارت‌های حل مسئله
کودکان باید یاد بگیرند که چگونه مشکلات را بدون لجبازی حل کنند. والدین می‌توانند با روش‌هایی مانند بازی‌های نقش‌آفرینی، داستان‌گویی و گفت‌وگو، این مهارت را به آن‌ها آموزش دهند.

فراهم کردن فضایی امن برای بیان احساسات
به کودک اجازه دهید احساسات خود را آزادانه بیان کند. به او نشان دهید که احساساتش برای شما مهم است و در صورت لزوم، او را در پیدا کردن روش‌های سالم برای ابراز آن راهنمایی کنید. هرگز در زمانی که کودک مشغول صحبت درباره احساسات خودش است، حرفش را قطع نکنید، از نصیحت یا گفتن جملاتی چون “این‌که ناراحتی نداره” یا “اینم حل میشه، چرا گریه می‌کنی” دوری کنید و به کودک اجازه دهید تا بتواند احساساتش را بدون ترس از قضاوت شدن بیان کند.
صبور باشید و رفتارهای مثبت را تقویت کنید
اصلاح رفتارهای لجبازانه نیاز به زمان دارد. والدین نباید انتظار داشته باشند که کودک یک‌شبه تغییر کند. مداومت در استفاده از روش‌های تربیتی صحیح، تأثیر مثبت در طولانی‌مدت خواهد داشت.
در پایان…
لجبازی در کودکان بخشی از فرایند رشد آن‌هاست و معمولاً نتیجه نیاز به استقلال، جلب توجه یا احساس ناامنی است. والدین با استفاده از روش‌هایی مانند برقراری ارتباط مؤثر، ارائه گزینه‌های محدود، تعیین مرزهای مشخص و تشویق رفتارهای مثبت، می‌توانند این رفتار را مدیریت کنند. برخورد صبورانه و آگاهانه با کودک، نه‌تنها به کاهش لجبازی کمک می‌کند، بلکه باعث ایجاد رابطه‌ای سالم و صمیمی بین والدین و فرزندشان خواهد شد.

نوشته سوده مدرس